Aardbeving in het sociale media tijdperk


Op 22 april 2013 werd de stad Ya’an in de Chinese provincie Sichuan getroffen door een aardbeving met een kracht van 6,6 op de schaal van Richter. Bijna tweehonderd mensen verloren daarbij het leven. Dat is veel, maar gelukkig niet zo ernstig als de beving die de provincie in 2008 trof en waarbij meer dan 70.000 mensen omkwamen. Wat is de rol van internet na deze ramp en hoe sterk is dit veranderd in de afgelopen vijf jaar?

Tachtig procent van de Chinese internetgebruikers maakt minder dan vijf jaar gebruik van het internet en daarmee is de situatie online sterk veranderd sinds 2008. Bijna niemand gebruikte destijds ‘weibo’, zoals in China microblogs genoemd worden. Nu waren er direct berichten en beeldmateriaal beschikbaar vanuit het rampgebied. Vijf jaar geleden werd de Communistische Partij bekritiseerd vanwege de georkestreerde nieuwsvoorziening over de ramp. Nu rapporteert het volk zelf. De berichtgeving gaat niet langer over wat de overheid allemaal doet om de mensen te helpen; internetgebruikers rapporteren zelf wat de status is en welke hulp het hoogst nodig is.

Op sociale media werden ook oproepen geplaatst aan vrijwilligers om vooral niet naar het getroffen gebied te komen omdat de toestroom de wegen blokkeerde voor professionele hulpverleners. De informatie is sneller en volgens sommigen accurater. In de afgelopen maand, met de nieuwe H7N9 vogelpest, is echter ook gebleken dat geruchten en paniek zich snel verspreiden via microblogs. De meeste mensen geloven echter dat weibo een positieve bijdrage zal leveren in de hulpverlening.

People Finders

Het weekend na de beving hadden zeven van de acht ‘trending topics’ op weibo betrekking op de aardbeving in Ya’an. Er verschenen donatiepagina’s en diverse portals van internetdiensten namen het initiatief om ‘people finder’ pagina’s op te zetten. Op deze pagina’s konden mensen berichten plaatsen over personen waar ze naar op zoek waren of die inmiddels in veiligheid waren. Zoekmachines Google, Baidu, Sohu en Qihoo 360 boden allen dergelijke sites aan.

Opmerkelijk was ook de mobielvriendelijke website van de door de staat gerunde zoekmachine Panguso, die rekening hield met het feit dat men op de plek van de ramp mogelijk afhankelijk is van mobiele telefoons. Diverse toonaangevende internetbedrijven hebben daarnaast microsites opgezet met nieuws over de aardbeving en de hulpverlening, waaronder microblogsites Sina en Tencent, zoekmachine Baidu en online game provider Netease. Opmerkelijk is de keuze voor dramatisch beeldmateriaal op deze sites.

Donaties

Technologiebedrijven ontpopten zich spontaan als weldoeners. Zo deden concurrenten Apple en Samsung beide donaties aan het getroffen gebied. Apple, dat wat goed te maken had in China, bood 50 miljoen RMB (6,2 miljoen euro) aan en Samsung had daarvoor al 60 miljoen RMB (7,5 miljoen euro) beloofd.

Opmerkelijk is dat Apple zijn aankondiging deed via officiële pr-kanalen terwijl Samsung dat deed via de populaire microblog site Sina. Samsung zette in het getroffen gebied ook een gratis service op voor reparatie van telefoons. Apple belooft op haar beurt scholen in het getroffen gebied te voorzien van nieuwe Apple producten. Lenovo beloofde vierduizend mobiele telefoons te doneren en HTC doneerde vijf miljoen RMB. Microsoft, Nokia en lokale smartphoneproducent Xiaomi doneerden elk een miljoen RMB.

Sina Micro-charities, een platform voor donaties dat in februari door de internetgigant was gelanceerd, haalde dit weekend met 29 projecten al 80,4 miljoen RMB (10 miljoen euro) op bij meer dan 60.000 internetgebruikers. Ook de online betaalplatforms van Tencent en Alipay hebben al tientallen miljoenen opgehaald.

De doelstellingen van de microprojecten zijn helder en ze rapporteren netjes waar het geld aan besteed wordt. Dit geeft de burgers het vertrouwen dat zo vaak afwezig is bij goede doelen in China. In Hong Kong is het vertrouwen zelfs zo laag en de angst dat donaties in de zakken van corrupte ambtenaren terechtkomen zo groot, dat een aantal mensen online een campagne begon tegen een door de lokale overheid voorgenomen donatie van 100 miljoen HK dollars (9,9 miljoen euro).

Oprotten!

Niet alle hulpverlening wordt met open armen ontvangen. Het Chinese Rode Kruis, dat in het land nauwe banden onderhoudt met de overheid, is de afgelopen jaren meerdere malen verwikkeld geraakt in schandalen en er zijn geruchten dat er is gerotzooid met geld dat de organisatie ontving na de ramp in 2008.

Dieptepunt was de opschudding rond een twintigjarige jongedame genaamd Guo Mei Mei die in 2011 op haar microblog bij foto’s met ‘haar’ sportwagen beweerde dat ze algemeen directeur was van ‘Red Cross Commerce’. Hoewel de beweringen van Mei Mei verzinsels bleken te zijn hadden de meeste Chinezen een ‘waar rook is, is vuur’-gevoel, wat verder werd aangewakkerd door het gebrek aan transparantie betreffende de bestedingen van de organisatie. Negentig procent van de Chinezen zworen nooit meer te doneren aan het Rode Kruis. Ikzelf arriveerde rond die tijd in China om goede doelen te helpen met fundraising en heb ervaren hoe wantrouwig het volk inmiddels is.

Razendsnelle meldingen op Sina Weibo dat het Rode Kruis hulp kwam verlenen in Ya’an werden dan ook net zo snel door duizenden microbloggers ontvangen met een stroom aan ‘duim omlaag’ afbeeldingen en het Chinese teken voor gun (wat zoveel betekent als ‘oprotten!’). Vrijwilligers van het Rode Kruis die in de stad Shenzhen met collectebussen donaties op probeerden te halen, werden door het publiek volledig genegeerd. Donaties lijken momenteel vooral gegeven te worden aan Jet Li’s One Foundation en de eerder genoemde Sina Micro-charities.

Human flesh search engine

In hoofdstuk 19 schreef ik over de human flesh search engine en hoe een overheidsambtenaar zijn baan verloor toen internetgebruikers erachter kwamen dat deze ‘Watch Brother’ een enorme collectie aan peperdure horloges bezat die hij nooit van zijn salaris had kunnen bekostigen. In Ya’an dook ook een plaatselijke secretaris van de Communistische Partij, Fan Jiyue, op die overduidelijk zijn horloge had afgedaan voor de gelegenheid. De netizens spoorden al snel foto’s op waarop zijn dure horloge wél te zien was. Zijn naam wordt inmiddels gefilterd op weibo en netizens noemen hem ‘Taking-off Watch Brother’.

Ook microblogs die de aardbeving noemen in combinatie met de ‘Three Gorges Dam’ worden geblokkeerd. Een aantal wetenschappers zijn namelijk van mening dat zware aardbevingen in de regio veroorzaakt of versterkt worden door stuwdammen zoals de enorme Three Gorges Dam. Ook een foto met inwoners uit het zwaar getroffen Baoxing die borden omhoog houden met teksten als ‘we hebben het koud’ en ‘we hebben honger’ werd snel van weibo verwijderd.

China’s premier Li Keqiang vloog nog dezelfde dag naar het rampengebied. Waarschijnlijk naar aanleiding van de online kritiek over het trage optreden van zijn voorganger, die na een enorme ramp met een hoge snelheidstrein in 2001 pas vijf dagen later een kijkje kwam nemen. Opmerkelijk was overigens dat een foto van Keqiang werd verspreid waarop hij in een tent een eenvoudig ontbijt eet. Zelfs hier wordt geen enkele mogelijkheid achterwege gelaten om het volk bewijsmateriaal te geven van de nieuwe soberheidscampagne van de regering.

WeChat to the rescue

China’s grenzeloos populaire chat app WeChat (plaatselijk Weixin genoemd), met driehonderd miljoen gebruikers[i], bleek ook van onschatbare waarde in de hulpverlening. Na de ramp raakte het mobiele telefoonnet in de provincie overbelast, maar WeChat werkte nog steeds, waardoor hulpverleners in WeChat groepen met elkaar konden blijven communiceren. Ook burgers konden WeChat blijven gebruiken om contact te houden met vrienden en familie in getroffen gebieden.

De overheid verzocht burgers zelfs om gebruik te maken van weibo, sms en WeChat om het telefoonnet te ontlasten. Berichten via deze media vechten namelijk niet om de realtime beschikbare bandbreedte van telefoongesprekken en kunnen afgehandeld worden zodra er capaciteit beschikbaar komt. Al met al is internet op diverse manieren aanwezig en van invloed op de berichtgeving, hulpverlening en schandalen rondom de nieuwste aardbeving. Een wereld van verschil met vijf jaar geleden.

[i] Zie noot 5.