Boekrecensie: China’s New Normal – Hoe China de standaard zet voor innovatie


Op een zonnige dag in Eindhoven ontmoette ik Pascal Coppens. Pascal is sinoloog en technologieondernemer en bracht meer dan 20 jaar door in China en Silicon Valley. Tegenwoordig geeft hij vooral lezingen en begeleidt hij net als ik studiereizen naar China. Het is een van de weinige keren dat ik in de Benelux iemand ontmoette waarbij ik het gevoel kreeg op één lijn te zitten qua kennis over technologie en innovatie in China en waarmee ik een gelijkwaardige discussie kon voeren en ideeën op dat gebied kon uitwisselen. Maar daar waar mijn eigen kennis over China vooral de diepte in gaat op het gebied van ‘consumer facing’-technologie als e-commerce, New Retail, apps e.d. heeft Pascal door zijn jarenlange ervaring veel meer een helicopterview.

Pascal en ik delen de passie met betrekking tot kennisoverdracht van moderne Chinese technologieën en ontwikkelingen, ondanks de nuanceverschillen. Daar waar ik vooral korte artikelen schrijf heeft Pascal zich gewaagd aan het publiceren van een compleet boek over innovatie in China. Een bewonderenswaardige prestatie, want ik weet hoe moeilijk het is om te schrijven over een land waar technologie zich zo razendsnel ontwikkelt en waarbij een stuk dat je een half jaar geleden schreef inmiddels hopeloos verouderd kan zijn. Ik stel me voor dat Pascal zijn werk tijdens het schrijfproces regelmatig heeft moeten updaten. Maar het resultaat mag er zijn. China’s New Normal is een boeiend boek dat ons vertelt over de belangrijkste gebeurtenissen op het gebied van technologie uit (met name) dit decennium, maar Pascal durft het tevens aan om enkele toekomstverwachtingenn te schetsen.

Innovatie in de breedte

Het boek geeft een zeer breed inzicht in alle vlakken waarop China zich van het kopiëren van het buitenland naar binnenlandse innovatie heeft ontwikkeld. Het grote voordeel is dat een lezer die weinig van China weet zo een prima beeld krijgt van wat zich allemaal afspeelt in het land en de enorme snelheid waarmee het verandert. Pascal deelt deze ontwikkeling op in acht hoofdstukken: smart security, smart media & entertainment, smart retail, smart finance & insurance, smart mobility, smart manufacturing, smart health en smart education. In elke hoofdstuk pakt hij het onderwerp beet en leidt ons aan de hand van anekdotes en voorbeelden door de ontwikkelingen in die sector. Omdat elk hoofdstuk zo’n 20 pagina’s beslaat is en de lay-out vrij ruim is opgezet betekent dit tegelijkertijd dat hij niet heel erg diep kan ingaan op elk onderwerp. Wat dat betreft is het boek vooral erg geschikt als eerste oriëntatie. Wil de lezer zich dan verder verdiepen in specifieke onderwerpen dan kan hij na het lezen van China’s New Normal meer gespecialiseerde publicaties raadplegen, zoals Kaifu Lee’s AI Superpowers. Of de lezer kan via de vele eindnoten de links naar online artikelen volgen, alhoewel dat in de e-bookversie waarschijnlijk gemakkelijker kan.

Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een opsomming van de belangrijkste ‘learnings’ uit dat hoofdstuk (handig als het je allemaal een beetje duizelt) en er is achterin het boek een lijst te vinden met manieren waarop je de Chinese aanpak van innoveren kunt toepassen op je eigen organisatie. Nu zijn die lang niet allemaal even eenvoudig te implementeren, maar zeker inspirerend.

Ik houd mij vooral bezig met de categorieën die in de eerste helft van het boek te vinden zijn, dus voor mij bevatte vooral het tweede deel nieuwe informatie. Nu ben ik normaalgesproken vrij kritisch op publicaties over onderwerpen waar ik zelf veel kennis over bezit (lees mijn recente review van New Retail Born in China Going Global maar eens), maar ik heb Pascal niet kunnen betrappen op ernstige fouten of misverstanden. Het is dus een boek met gedegen informatie.

Elk hoofdstuk is opgebouwd uit een aantal kortere teksten variërend van 1 tot 3 pagina’s, die een bepaald sub-aspect van een onderwerp bespreken. Dit maakt het boek erg leesbaar en vlot; het leest bijna als een verzameling logisch aan elkaar gekoppelde korte blogs, en dat bedoel ik positief! Wat het boek ook erg leuk maakt, is dat Pascal bij elk onderwerp een inkijkje geeft in zijn persoonlijke ervaringen in China, maar ook over zijn terugkomst in België het nodige te melden heeft. Zo lezen we over zijn ervaringen in Chinese ziekenhuizen, banken en scholen, maar ook over hoeveel moeite hij moet doen om in België van A naar B te komen. Nu is de vergelijking in mobiliteit tussen de twee landen niet altijd 100% fair gezien de urbanisatiegraad (probeer op het Chinese platteland maar eens van A naar B te komen), maar het resulteert wel in een amusante collectie verhalen. Wat dat betreft moet gezegd worden dat Pascal er uitstekend in slaagt een potentieel droog onderwerp aantrekkelijk neer te zetten. Ook de humor in het boek geeft het een luchtig karakter. Op het moment dat Pascal bijvoorbeeld het gedoodverfde voorbeeld van credit scoring bij het kopen van games versus luiers van stal haalt weet hij er een leuke draai aan te geven door gamers te adviseren toch ook vooral veel luiers te kopen.

Kanttekeningen

De toevoeging ‘smart’ aan elk hoofdstuk vind ik soms wat vergezocht. Het suggereert een verregaande implementatie van kunstmatige intelligentie op al deze gebieden. In de praktijk is dat echter niet altijd het geval, al ontwikkelt China zich bij de toepassing van AI wel erg snel. Ook de strakke tijdlijn die wordt aangehouden, van 2013 voor het eerste hoofdstuk tot 2030 voor het laatste hoofdstuk, waarbij een mijlpaal voor elk onderwerp wordt vastgepind aan een bepaald jaar, vind ik niet altijd even overtuigend. De ontwikkelingen op alle gebieden vinden namelijk vaak plaats over meerdere jaren en zijn niet simpelweg af te kaderen op één moment. Een aparte tijdlijn met belangrijke mijlpalen, los van de acht categorieën, was misschien realistischer geweest.

Persoonlijk vind ik de titel van het boek wat minder goed gekozen. Ik snap wat Pascal er mee bedoelt en hij legt dat ook uitgebreid uit in de inleiding van het boek. Voor China-kenners heeft ‘New Normal’ echter hele andere connotaties. De term is in China geïntroduceerd om aan te geven dat de jaren van ‘double digit’-groei van het bruto nationaal product voorbij zijn en het land een tijdperk van gematigde groei van rond de 6% in zou gaan. Het volk moest maar wennen aan dit ‘nieuwe normaal’. Als ik de ondertitel niet had gezien zou ik daarom niet gedacht hebben dat het boek over innovatie gaat. Ik zou denken dat het over de vertraging van de economische groei handelt.

Pascal haalt regelmatig duizelingwekkende absolute getallen uit de kast maar met een land met 1,4 miljard inwoners is alles in China al heel snel ongelofelijk groot. Zelf vind ik trends meestal interessanter dan absolute getallen en wat meer visualisaties en grafieken waren wat mij betreft welkom geweest. Gezien de vele lege pagina’s die het boek rijk is was daar zeker plaats voor geweest.

‘Goednieuwsshow’

Maar dit zijn allemaal relatief kleine minpuntjes. Het enige gevoel waar ik wel mee blijf zitten na het lezen van het boek is dat alles wel erg stellig gepresenteerd wordt. Hoewel Pascal schrijft ‘China is in mijn ervaring niet beter of slechter dan Europe of Amerika, het is gewoon anders’ wordt er in het boek ook regelmatig gesuggereerd dat ‘China will eat our lunch’. Pascal roept ‘Als je je vandaag [als retailer] niet laat inspireren door China, dan is de kans groot dat je binnenkort zult uitsterven’. Dat is het soort ‘fear of missing out’-beweringen die vaak een kern van waarheid bevatten, maar door hun ‘do or die’-gehalte naar mijn mening meestal wat te dramatisch worden gebracht. Overdrijven maakt de zaak misschien duidelijk, maar ik denk dat de lezer juist behoefte heeft aan nuancering.

Ondanks dat ik het in grote lijnen met Pascal eens ben dat China ons aan alle klanten voorbijstreeft, mis ik in het boek een beetje de kritische noot. Dat is jammer, want die kritische noot laat Pascal wel regelmatig horen met betrekking tot tekortkomingen van onze eigen samenleving en innovatie. Dat Pascal zich daar eigenlijk wel van bewust is blijkt uit dit citaat over zijn lezingen: ’Soms krijg ik wel te horen dat iemand ‘de goednieuwsshow’ van China wel al kent, alsof het om propaganda van de Chinese overheid gaat.’ Ik mis de vele Chinese mislukkingen die het beeld wat nuanceren en het hoge cha bu duo-gehalte (gebrekkige uitvoering) van veel Chinese innovaties en de daarmee vaak gepaard gaande kapitaalvernietiging en verspilling van overheidssubsidies. Ik mis de kritische blik van iemand als Paul Mozur van de New York Times, die in artikelen over robotobers, gezichtsherkenning en politiebrillen (ook te vinden in Pascal’s boek) duidelijk maakt dat er ook veel hype is in de wereld van Chinese technologie. En vaak hebben Chinese bedrijven en de overheid er veel baat bij om die hype in stand te houden.

Ook de generalisatie dat het westen altijd vanuit toepassing van een technologie denkt en China vanuit de behoeften van de klant zou ik niet zo durven te stellen. Ik denk dat het klopt voor een aantal gevestigde reuzen als Alibaba en Tencent, maar er zijn diverse voorbeelden van Chinese startups die zich helemaal niet zo bekommeren om de klant. Peer-to-peer lending-bedrijven die er vandoor gaan met de centen van hun klanten. Mobiele apps die de data van klanten misbruiken. Bike sharing-bedrijven die onder het mom van milieubescherming de steden volplempen met fietsen die op grote dumpplaatsen aan de rand van de steden eindigen. En heel vaak is de efficiënte bedrijfsvoering een belangrijker aspect dan klantgerichtheid, denk aan winkels en restaurants zonder personeel. 

Dit neemt echter niet weg dat Pascal’s boek voor zover ik weet de enige Nederlands-/Vlaamstalige publicatie is die een dergelijk breed beeld schetst van wat zich in China afspeelt. En ondanks mijn genoemde bedenkingen is het een boek dat iedereen zou moeten lezen. China is allang niet meer een ‘ver van mijn bed show’. De invloed van het land zal steeds groter worden en zonder te willen doemdenken kun je maar beter op de hoogte zijn van wat je te wachten staat.

Wil je een voorproefje van het boek? Kijk dan eens naar deze webinar die Pascal in 2017 verzorgde voor Hutong School. Meer informatie over het boek en Pascal Coppens zelf vind je hier.