Interview: mobiel betalen en onbemande winkels


Bij ChinaTalk krijgen we regelmatig het verzoek van studenten of we mee willen werken aan een interview over China-gerelateerde onderwerpen. We werken daar meestal graag aan mee en het levert vaak leuke gesprekken op. Recentelijk sprak Ed met Max Thorn, student aan de Avans Hogeschool in Den Bosch, over mobiel betalen en onbemande winkels in China. Max stuurde ons een transcriptie van het interview. De versie hieronder is bewerkt voor duidelijkheid en leesbaarheid.

Max: Kun je je even voorstellen? Hoe ben je in aanraking gekomen met het principe van onbemande winkels in China?

Ed: Ik heb 2 jaar vrijwilligerswerk gedaan in China via een organisatie genaamd VSO. VSO werft mensen die op hun eigen vakgebied vrijwilligerswerk willen gaan doen in een ontwikkelingsland. Ze werven artsen, leraren, mensen die verstand hebben van landbouw en andere vakexperts en sturen hen vervolgens naar een ontwikkelingsland in Azië en Afrika. In mijn geval had ik mij aangemeld voor Azië en vroegen ze of ik naar China wilde gaan. Niet echt een ontwikkelingsland volgens de ons bekende definitie, maar wel een hele interessante samenleving. China was op dat moment nog sterk in ontwikkeling. VSO wilde op locatie vrijwilligerscentra opzetten om zo de Chinezen te ondersteunen bij het door henzelf uit te voeren vrijwilligerswerk ten behoeve van hun landgenoten. Zo kwam ik terecht bij een non-profitorganisatie in Xi’an. Daar heb ik geholpen bij de marketing van zo’n vrijwilligerscentrum.

Uiteindelijk heb ik daar van 2011 tot 2013 gewoond en ben veelvuldig in aanraking gekomen met allerlei digitale innovatie, e-commerce en Chinese sociale media. Dat bleken vaak voorlopers van wat wij hier in het Westen ook steeds meer zien komen. Dat was heel erg interessant en ik heb ook een aantal projecten gedaan waarbij ik NGO’s (non-government organisations) heb geholpen hun website en promotie via social media-platforms in China op te bouwen. Ik heb daar in die tijd veel over geschreven.

Toen ik terugkwam in Nederland ben ik die ontwikkelingen blijven volgen. Ik besteed al snel 3 uur per dag aan al het China-nieuws en aan het luisteren van podcasts over digitale technologie in China. Je ziet elk jaar wel een bepaalde grote trend in China. De ene keer is dat mobiel betalen, de andere keer is dat maaltijdbezorging en dan weer leenfietsen. Meer recent is een trend New Retail.

Max: Wat houdt New Retail precies in?

Ed: New Retail is een term die door Alibaba is bedacht. Het betreft in principe een versmelting van online en offline winkelen. Alibaba zag aankomen dat de groei in e-commerce op een gegeven moment gaat stagneren en wil natuurlijk blijven groeien en haar aandeelhouders tevreden houden. Ze hebben daarom besloten de offline retail, waarin ze bij diverse winkelketens hebben geïnvesteerd, te gaan moderniseren.

New Retail begon flink op te komen in 2016 en 2017 en heeft meerdere aspecten. Een aantal van die aspecten betreft het principe van onbemande winkels en het betalen door middel van gezichtsherkenning. Ik heb daar veel onderzoek naar gedaan en over geschreven en ik heb meerdere keren verschillende onbemande winkels bezocht. Ik verzorg ook studiereizen naar China, waarbij ik Nederlandse retailers meeneem om te laten zien wat daar allemaal speelt op het gebied van retailinnovatie.

Max: In het filmpje dat je hebt gemaakt van JD X zie je dat ze met RFID-labels werken. Wat is daar de reden voor en wat is het nadeel van zo’n label?

Ed: In de praktijk zie je verschillende soorten onbemande winkels. De versie van Auchan Minute uit mijn eerste video is eigenlijk de meest eenvoudige. Je moet je met je WeChat-account registreren en vervolgens kun je door middel van het scannen van een QR-code de winkel betreden. Bij de deur staat een scanapparaat, je scant zelf de barcodes van al je producten, je rekent af door mobiel te betalen en verlaat de winkel door de deur die dan opengaat. In dat concept is er geen RFID-label nodig. Het nadeel van deze variant is dat mensen alsnog zelf moeten scannen en het gevaar van diefstal is ook iets groter omdat er geen anti-diefstallabel aan het product is bevestigd. Als we de initiatiefnemers mogen geloven wordt er echter geen diefstal gepleegd, omdat er in de winkel camera’s hangen die alles registreren.

De tweede vorm die je tegenkomt is die van JD X. JD.com is na Alibaba het grootste e-commerceplatform in China. Ze zijn begonnen met het opzetten van onbemande winkels die werken met RFID-labels. Net als bij Auchan Minute registreer je jezelf eerst in een app welke je meteen koppelt aan je WeChat Pay-account. De app genereert een QR-Code die je laat scannen om de winkel binnen te kunnen lopen. Aan elk product in de winkel is vervolgens een RFID-label bevestigd. Als je enkele producten pakt en je loopt naar buiten, loop je door een sluis die de producten herkent aan de hand van die RFID-labels. Vervolgens wordt je gezicht gescand en weet de winkel wie jij bent als klant en welke producten je hebt. Het totaalbedrag wordt dan automatisch van je WeChat Pay-tegoed afgeschreven, de deur gaat open en je loopt naar buiten.

Het voordeel ten opzichte van Auchan Minute is dat je de producten zelf niet meer hoeft te scannen. Je kunt ook niet naar buiten lopen zonder te betalen, tenzij je de RFID-labels van de producten trekt. Een groot nadeel is dat de RFID-labels een paar centen kosten, waardoor de kostprijs van het verkopen van producten stijgt. Daarnaast moet je er met die labels wel voor zorgen dat het juiste label op het juiste product geplakt wordt, want op die labels staat de prijs van een specifiek product. Dat is dus best veel handwerk.

Toen ik hier met de CEO van BingoBox, een onbemande winkelketen die ook ooit met RFID-labels is begonnen, over sprak, vertelde hij me dat de meeste van zijn winkels ook nog met deze labels werken, maar ze zijn nu een stap verder gegaan. Zo heeft BingoBox o.a. een soort witte doos ontwikkeld, de BingoBox Mini, die is uitgerust met beeldherkenning. Je hebt de labels dan niet meer nodig, want je legt het product in de doos en deze herkent welk product het is. Vervolgens wordt je gezicht weer gescand om af te rekenen.

Max: Wat houdt die beeldherkenning dan precies in?

Ed: De image recognition van de BingoBox Mini herkent aan de vorm en de kleur het product. In principe hoeft de barcode daarbij niet eens zichtbaar te zijn. Op de producten zelf zit nog wel een magneetstrip die wordt gebruikt tegen diefstal. Het voordeel is dat die magneetstrip hetzelfde is voor alle producten, dus je hebt niet een specifiek magneetstripje voor een specifiek product nodig. Ze zijn daarnaast goedkoper dan RFID-labels. De juiste prijs wordt bepaald door de image recognition.

In de Verenigde Staten heb je nog een ander concept en dat is Amazon Go. Dat concept werkt met camera’s in het plafond van de winkel.

Max: Op Amazon Go had de CEO van BingoBox ook nog wat op- en aanmerkingen, toch?

Ed: Ja, Amazon Go heeft heel lang moeten testen met die camera’s die alles meten en dat is heel secuur werk. Wat je in China ziet is dat ze voor technologisch eenvoudigere concepten gaan en dan meteen honderden winkels uitrollen, om vervolgens de technologie te gaan verbeteren terwijl de winkels al open zijn. En dat zie je bij BingoBox ook terug. Eerst werkten ze namelijk met de RFID-tags en nu zie je dat ze langzamerhand overstappen op image recognition en de BingoBox Mini.

De BingoBox Mini is met name gemaakt om de traditionele winkeliers in staat te stellen hun eigen winkel onbemand te maken. BingoBox verkoopt namelijk zo’n BingoBox Mini samen met een antidiefstalpoortje. Die ondernemers zaten vaak de hele dag achter een tv’tje te wachten tot de volgende klant komt. Ze kunnen nu iets nuttigs gaan doen…

Max: Wat zijn de grootste voor- en nadelen van een BingoBox?

Ed: Het voordeel is met name de efficiëntie; je kan met vijf man personeel 40 winkels bedienen. Je hebt dus veel minder mankracht nodig. Het is veel meer digitaal, je kunt makkelijk zien welk product goed loopt of welk product bijna op is en centraal de aankopen per klant en locatie goed monitoren. En een groot voordeel is dat de winkels op wieltjes staan dus je kunt ze verplaatsen als ze op een bepaalde plek niet goed presteren.

Het nadeel is dat er in het begin problemen zijn geweest met betrekking tot de koeling van de winkel. Als je vervolgens chocola wil verkopen dan gaat dat natuurlijk mis want in principe staan die winkels vol in de zon. Dus daar hebben ze wel in moeten investeren. Je hebt bovendien het gevaar van diefstal, maar volgens BingoBox is er geen noemenswaardige diefstal in die winkels. Of dat klopt is moeilijk te beoordelen maar ik heb geen reden om daaraan te twijfelen. Want met al die camera’s, gezichtsherkenning en die RFID-labels is het natuurlijk wel riskant om het überhaupt te proberen.

Max: Hoe zit het dan met de beveiliging van die BingoBox? Kun je zomaar naar buiten lopen met een product?

Ed: In bijna enkel winkelconcept dat je kunt bedenken kan diefstal plaatsvinden. Wat met name interessant is, is de kostenbesparing ten opzichte van het verlies door diefstal (ook wel ‘shrinkage’ genoemd). Door die camera’s is het al beter beveiligd. Klanten krijgen daarnaast alleen toegang met een app waarin ze zich hebben moeten registreren en er moet een QR-code gescand worden voor toegang. Met de camerabeelden erbij is het dan heel eenvoudig om de identiteit van de persoon die iets gestolen heeft te achterhalen.

Max: Zijn er andere betalingsmiddelen dan WeChat Pay of Alipay in een BingoBox?

Ed: Nee, in de boxen wordt er enkel afgerekend met mobiel betalen. Er kan niet betaald worden met bankpas of cash geld.

Max: Hoe denk je dat BingoBox er in de toekomst gaat uitzien? Gaan ze ook richting Europa?

Ed: Ik denk dat waar China nu mee bezig is, met de beeld- en gezichtsherkenning, veel gemakkelijker uit te rollen is dan bijvoorbeeld een Amazon Go. Ik heb ook gevraagd naar de internationale plannen van BingoBox en ze hebben nog geen concrete plannen om naar Europa te gaan. Ik vroeg hem of hij in Europa überhaupt mogelijkheden ziet, omdat de bevolkingsdichtheid door alle appartementsgebouwen in China veel hoger is rondom een winkel. Dat heb je hier in Nederland niet. Hij zei dat dat klopt, maar dat in Europa alle winkels wel heel erg vroeg sluiten.  Soms zijn er nachtwinkeltjes, maar als die er niet zijn heb je met een BingoBox toch een winkel die na sluitingstijd open is. Daar zag hij in Europa wel mogelijkheden voor.

Max: Welke trends zie jij op dit moment in China v.w.b. retail en kassa’s?

Ed: Je ziet in China dat de kassa langzamerhand aan het verdwijnen is. Je ziet dat met name bij de nieuwe winkelconcepten. En het neigt ook allemaal steeds meer naar gezichtsherkenning, wat je al ziet bij JD X maar ook bij winkels waar betaald kan worden met Alipay.

Het hele New Retail is ook een belangrijke trend, waarbij on- en offline steeds meer met elkaar versmelten. Je kan er bijvoorbeeld voor kiezen om de QR-code van een product in de winkel te scannen en het product online te bestellen en thuis te laten bezorgen, waardoor je er niet hele dag mee hoeft te sjouwen.

Max: Welke technieken van betalen zijn er allemaal?

Ed: De meest belangrijke is het mobiele betalen door middel van het scannen van QR-codes, dat is ingeburgerd geraakt sinds 2014. De meeste Chinezen hebben geen creditcard, hoewel de middenklasse normaal gesproken wel een bankpas heeft. Het probleem was echter dat je daar in de supermarkt wel mee kon betalen, maar in de kleine winkels vaak niet. Die hebben namelijk vaak geen betaalterminal zoals bij ons. Iedereen had dus altijd veel briefgeld op zak. Betalen met je telefoon was daarom een enorme stap vooruit in gemak. Ook ik betaal in China tegenwoordig alleen nog maar met m’n telefoon. Ik scan de QR-code op de toonbank, vraag aan de winkelier hoeveel het kost en ik voer dat vervolgens in. Ik druk dan op een knop, waarna m’n vingerafdruk wordt gescand en dan komt er op de telefoon van de ondernemer een betaalbevestiging binnen.

Je hebt dus helemaal geen POS-systeem nodig, want iedereen heeft in zijn of haar WeChat- of Alipay-account een eigen QR-code. Heeft men wel een POS-systeem dan kun je in een winkel op je telefoon ook je persoonlijke QR-code laten zien. Ze scannen die dan met het POS-systeem en het bedrag gaat dan direct van jouw WeChat- of Alipay-tegoed naar de winkel.

Met dank aan Max Thorn.