Nine million losers in Beijing


“Ik huil nog liever in een BMW dan dat ik lach op een fiets.” Dat was het antwoord dat de 20-jarige deelneemster Ma Nuo gaf in een Chinese datingshow toen een werkeloze kandidaat haar een romantisch ritje achterop zijn rijwiel aanbood. De uitspraak is inmiddels symbolisch geworden voor de materialistische cultuur die zich de afgelopen decennia meester heeft gemaakt van China. De huidige jonge generatie is opgegroeid in een maatschappij die met snelle stappen steeds rijker werd. Geld is hun nieuwe God.

Leven in China heeft zo z’n ups-and-downs, maar het aspect waar ik het meeste moeite mee heb, is het extreme materialisme dat ik overal om me heen zie. In 2010 nam ik de beslissing om twee jaar vrijwilligerswerk te gaan doen en werd uiteindelijk door VSO als marketing consultant uitgezonden naar China. Eén van de redenen voor deze keuze was dat ik eens een tijdje in een andere omgeving wilde wonen dan het materialistische Westen. Vanuit dat oogpunt hadden ze geen slechtere bestemming voor me uit kunnen zoeken.

Parkeerplaats als mission impossible

De middenklasse in China is inmiddels gegroeid naar zo’n driehonderd miljoen mensen. Ze verdienen salarissen waar hun ouders alleen van konden dromen en wonen in nette appartementen met stromend (heet) water. Het bezitten van een eigen appartement en auto is een belangrijk streven van deze groep. Zelfs als het betekent dat ze dagelijks vast komen te staan in de straten van steden die niet berekend zijn op zoveel verkeer en het vinden van een parkeerplaats een onmogelijke missie is. In de jaren 1970 waren de meest gewilde artikelen voor de werkende klasse een rijstkoker, naaimachine en fiets. Nu is het een luxe appartement, auto en home entertainment center.

Belangrijke statussymbolen in China zijn (naast een kostbare maîtresse) een Audi of BMW, Apple producten, geïmporteerde dure wijnen, golf, et cetera. De drang naar status neemt soms zorgwekkende vormen aan. In 2011 verkocht een tiener illegaal een nier om een iPad en iPhone te kunnen kopen. In ruil voor hetzelfde merk telefoon bood een andere studente vijf avonden seks aan een man die ze online had ontmoet (haar vriend vond haar chatlog op haar computer).

Of neem het schandaal rondom Guo Mei Mei, een jong fotomodel dat haar fotosessies op de Chinese sociale media plaatste en beweerde dat al die sportauto’s en dure merkartikelen waren gekocht met het geld dat ze verdiende tijdens een verzonnen baan bij het Rode Kruis. De schade aan de reputatie en inkomsten van het Rode Kruis waren enorm, zelfs na bewezen te hebben dat er geen banden bestonden met deze dame.

Hoop voor China

Gelukkig is er nog hoop. Een Chinese bruiloft met alle toeters en bellen kost al snel 120.000 RMB (15.000 Euro), een klein fortuin in dit land. Steeds meer jonge Chinese koppels kiezen echter voor een zogenaamde ‘naakte bruiloft’, zonder dure ringen, feesten en andere poespas. Ook is zo’n beetje heel online China over het gedrag van Guo Mei Mei en de eerder genoemde Ma Nuo gevallen, wat voor beiden heeft geleid tot een publiek excuus met veel krokodillentranen.

Toch is het aandeel van het besteedbaar inkomen dat Chinese vrouwen uitgeven aan consumentengoederen sinds 2006 gestegen van 30 procent naar 63 procent, terwijl het aandeel dat ze sparen is gedaald van 55 procent naar 24 procent. Gedreven door reclame, het gevoel van ‘nieuwigheid’ en de overtuiging dat materiële bezittingen samengaan met zelfontplooiing, geven zelfs vrouwen met een startsalaris dat vergelijkbaar is met mijn vrijwilligersvergoeding (200 euro per maand) geld uit als water.

Het streven naar koopkracht resulteert ook in het ontstaan van workaholics. Om bij te blijven in de race om luxe goederen die men in de stad overal om zich heen ziet verschijnen, houden sommige Chinezen er twee of drie banen op na. Het zal ook ongetwijfeld bijdragen aan het feit dat sommige personen het niet zo nauw nemen met eerlijkheid en integriteit als er snel geld te verdienen is. Je hoeft alleen maar te kijken naar de vele voedselschandalen in China om te zien waar bepaalde personen toe in staat zijn in de zucht naar snel winstbejag.

Verloren integriteit

Men is bereid meer op te offeren dan alleen integriteit. In een onderzoek door de vacaturesite 51job.com zei 71 procent dat ze graag een baan zouden hebben die 10.000 RMB per maand betaalde, maar waar men elke dag tien uur onder enorme druk voor zou moeten werken en elke nacht huilend wakker van zou worden. Ruim de helft van de ondervraagden zou graag tien jaar van hun leven opofferen voor vijf miljoen RMB (ongeveer een half miljoen euro). Bijna tachtig procent zou hun persoonlijke vrijheid opgeven voor een goed betaalde baan. Hierbij moet wel toegevoegd worden dat de situatie waarin men zich bevindt hier ook een rol speelt. In de steden is huisvesting zo duur dat een appartement vaak twee derde van het salaris opslokt, waardoor men vaak genoodzaakt is samen te wonen met een huisgenoot.

In 2005 zong Katie Melua over ‘nine million bicycles in Beijing’. Een feit dat haar door haar gids werd verteld tijdens een bezoek aan de hoofdstad van China. In 2009 maakte het stadsbestuur bekend dat het er inmiddels dertien miljoen waren. Maar het deel van de mensen dat gebruikt maakt van de fiets voor transport binnen de stad is gedaald van zestig procent in 1986 tot zo’n zeventien procent op dit moment. Het aantal auto’s is de laatste tien jaar echter met vijftien procent per jaar gegroeid. De fiets staat inmiddels symbool voor ‘loser’, voor iemand met gebrek aan succes. Ma Nuo, die liever huilt in een BMW, zingt ongetwijfeld ergens in een karaoke bar over ‘nine million losers in Beijing’.